આવતીકાલે લોકસભા ચૂંટણીની તારીખો જાહેર થશે, આચારસંહિતા લાગુ થતાં શું બદલાશે?

લોકસભા ચૂંટણી 2024ની લડાઈ શનિવાર (16 માર્ચ)ના રોજ વાગશે. ચૂંટણી પંચ (ECI)એ બપોરે 3 વાગ્યે પ્રેસ કોન્ફરન્સ બોલાવી છે. સામાન્ય ચૂંટણીની સાથે પંચ કેટલાક રાજ્યોની…

લોકસભા ચૂંટણી 2024ની લડાઈ શનિવાર (16 માર્ચ)ના રોજ વાગશે. ચૂંટણી પંચ (ECI)એ બપોરે 3 વાગ્યે પ્રેસ કોન્ફરન્સ બોલાવી છે. સામાન્ય ચૂંટણીની સાથે પંચ કેટલાક રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીના કાર્યક્રમની પણ જાહેરાત કરશે. ચૂંટણીની જાહેરાત થતાંની સાથે જ આદર્શ આચાર સંહિતા (MCC) લાગુ થઈ જશે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) રાજીવ કુમાર આચારસંહિતાના અમલની જાહેરાત કરશે.

આદર્શ આચાર સંહિતા એટલે પક્ષો અને ઉમેદવારો માટે બનાવવામાં આવેલ માર્ગદર્શિકા. ચૂંટણીની જાહેરાતથી લઈને પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય એટલે કે પરિણામો જાહેર થાય ત્યાં સુધી આચારસંહિતા અમલમાં રહે છે. બંધારણમાં આદર્શ આચારસંહિતાની કોઈ જોગવાઈ નથી. ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં આદર્શ આચાર સંહિતાનો પ્રસિદ્ધ ચૂંટણી કમિશનર ટીએન શેષન દ્વારા કડકપણે અમલ કરવામાં આવ્યો હતો. MCC હેઠળ, કેટલાક નિયમો છે જેનું રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારોએ પાલન કરવું જરૂરી છે. ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં, ચૂંટણી પંચ કડક કાર્યવાહી કરે છે.

લોકસભા ચૂંટણી 2024: આદર્શ આચાર સંહિતા શું છે
આદર્શ આચાર સંહિતા એ ચૂંટણી પંચ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ માર્ગદર્શિકાઓનો સંગ્રહ છે જેથી કરીને મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓ યોજી શકાય. આદર્શ આચાર સંહિતા આઠ ભાગોમાં વહેંચાયેલી છે. ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, આદર્શ આચારસંહિતા ‘રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારોના માર્ગદર્શન માટે’ છે. તેમાં સામાન્ય આચાર, સભાઓ અને સરઘસો સંબંધિત માર્ગદર્શિકા છે. ચૂંટણી ઢંઢેરામાં શું કરી શકાય તે અંગેના નિયમો પણ છે. MCC પોતે કાયદેસર રીતે અસરકારક નથી પરંતુ ચૂંટણી પંચને લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ હેઠળ તેની સત્તાઓ મળે છે. આદર્શ આચાર સંહિતાનો ભૌગોલિક વિસ્તાર સમગ્ર ચૂંટણી વિસ્તાર છે.

આદર્શ આચાર સંહિતા: શાસક પક્ષ માટે મુખ્ય નિયમો
આદર્શ આચારસંહિતા અમલમાં આવતાની સાથે જ સરકારને લોકશાહી જાહેરાતો કરવા પર પ્રતિબંધ છે. સરકાર કોઈ નીતિગત નિર્ણય લઈ શકતી નથી.

જ્યારે MCC અમલમાં છે, ત્યારે કોઈ નવી યોજનાઓ લાગુ કરી શકાતી નથી. મંત્રીઓ દ્વારા ચૂંટણીની કામગીરી માટે સરકારી મશીનરીનો ઉપયોગ કરવા પર પ્રતિબંધ છે.

આદર્શ આચાર સંહિતા દરમિયાન સરકાર કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય ગ્રાન્ટ, રસ્તા કે અન્ય સુવિધાઓનું વચન, તદર્થ નિમણૂંક કરી શકતી નથી.

આદર્શ આચારસંહિતા પહેલાથી ચાલી રહેલા વિકાસ કામો અને યોજનાઓ પર રોક લગાવતી નથી. હા, ચૂંટણી પ્રચાર તરીકે તેનો ઉપયોગ કરવા પર ચોક્કસપણે પ્રતિબંધ છે.

ચૂંટણી સાથે પ્રત્યક્ષ/પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા અધિકારીઓની બદલી અને પોસ્ટિંગ પર પ્રતિબંધ છે. જો જરૂરી હોય તો ચૂંટણી પંચની પરવાનગી લઈને મુક્તિ લઈ શકાય છે.

પક્ષની સિદ્ધિઓની જાહેરાતો સરકારી ખર્ચે કરી શકાતી નથી. એમપી ફંડમાંથી નવું ભંડોળ બહાર પાડી શકાતું નથી. સરકાર સાથે જોડાયેલી નાણાકીય સંસ્થાઓ કોઈની લોન રાઈટ-ઓફ કરી શકતી નથી.

MCC: રાજકીય પક્ષો, ઉમેદવારો માટે સૂચનાઓ અને અન્ય નિયમો

કોઈપણ પક્ષ કે ઉમેદવાર ધર્મ, સંપ્રદાય, જાતિ કે ભાષાના આધારે તણાવ પેદા કરે તેવી કોઈપણ પ્રવૃત્તિમાં સામેલ થશે નહીં.
અન્ય રાજકીય પક્ષો/ઉમેદવારોની ટીકા કરતી વખતે ગૌરવ જાળવવું જોઈએ. અંગત જીવનની ટીકા ન કરવી જોઈએ.
ધર્મ/જાતિના નામે મત માંગવામાં આવશે નહીં. મંદિરો, મસ્જિદો, ચર્ચ અથવા ધાર્મિક મહત્વના અન્ય સ્થળોનો ચૂંટણી પ્રચાર માટે ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં.
મત ખરીદવા, મતદાન મથક સુધી લઈ જવા માટે વાહનોની વ્યવસ્થા જેવી ‘ભ્રષ્ટ’ પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહો.
સરઘસ એ રીતે કાઢવામાં આવે કે અન્ય પક્ષોને તકલીફ ન પડે. એક પક્ષના પોસ્ટર બીજા પક્ષ દ્વારા દૂર કરવામાં આવશે નહીં.
જાહેર સભાઓ અને સરઘસો માટે સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને અગાઉથી માહિતી આપવાની રહેશે અને પરવાનગી લેવાની રહેશે.
મતદાનના 48 કલાક પહેલા ચૂંટણી પ્રચાર પર પ્રતિબંધ છે.
રાજકીય પક્ષોની સંમતિથી આદર્શ આચારસંહિતા તૈયાર કરવામાં આવી છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *